Χτίζοντας μια βιώσιμη αγροδιατροφική αλυσίδα εφοδιασμού με νέες τεχνολογίες

Από τη γεωργία ακριβείας στις διασυνδεδεμένες αγροδιατροφικές αλυσίδες

Μια βιώσιμη αγροδιατροφική αλυσίδα εφοδιασμού ξεκινά από τις αποφάσεις: πόσο νερό θα χρησιμοποιηθεί, πότε θα γίνει η συγκομιδή, πώς θα αποθηκευτούν τα τρόφιμα και πού θα διανεμηθούν. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν στη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων, παρέχοντας πληροφορίες για συνθήκες που μέχρι πρότινος ήταν δύσκολο να παρατηρηθούν. Ωστόσο, η πληροφορία από μόνη της δεν αρκεί για να φέρει αλλαγή. Οι αγρότες, οι επιχειρήσεις μεταποίησης τροφίμων, οι διανομείς και οι επιχειρήσεις λιανικής χρειάζονται τις κατάλληλες ψηφιακές δεξιότητες, ώστε να κατανοούν τι σημαίνουν οι πληροφορίες αυτές και να τις μετατρέπουν σε πρακτικές βελτιώσεις.

Για το έργο EU FooD Pact, αυτή η σχέση προσφέρει έναν χρήσιμο τρόπο σύνδεσης της ψηφιοποίησης, της βιωσιμότητας και της μάθησης. Η μετάβαση αφορά τόσο τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις όσο και τις ικανότητες των ανθρώπων που τα αξιοποιούν. Ένας αισθητήρας μπορεί να ανιχνεύσει την υγρασία του εδάφους, αλλά κάποιος πρέπει να ερμηνεύσει τις μετρήσεις του. Μια πλατφόρμα διαχείρισης αποθεμάτων μπορεί να εντοπίσει πλεονάζοντα τρόφιμα, αλλά μια ομάδα πρέπει να συντονίσει την κατάλληλη αντίδραση. Η βιώσιμη αλλαγή προϋποθέτει τεχνολογία, ανθρώπινη κρίση και συνεργασία.

Στο άρθρο «Unlocking the Potential of Precision Agriculture for Sustainable Farming», ο Mgendi (2024) περιγράφει τη γεωργία ακριβείας ως μια προσέγγιση που αναγνωρίζει τις διαφοροποιήσεις εντός των αγροτεμαχίων και προσαρμόζει ανάλογα τη διαχείρισή τους. Αντί κάθε σημείο να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, οι αγρότες μπορούν να χρησιμοποιούν πληροφορίες σχετικά με το έδαφος, τις καλλιέργειες και τις καιρικές συνθήκες, ώστε να εφαρμόζουν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις. Οι Getahun et al. (2024), στο «Application of Precision Agriculture Technologies for Sustainable Crop Production and Environmental Sustainability: A Systematic Review», εξετάζουν πώς οι τεχνολογίες αισθητήρων, τα συστήματα εντοπισμού θέσης και οι τεχνολογίες μεταβλητών εφαρμογών μπορούν να βελτιώσουν τη διαχείριση των πόρων. Η ανασκόπηση αυτή αναδεικνύει τις δυνατότητες των συγκεκριμένων εργαλείων, ενώ παράλληλα επισημαίνει εμπόδια που σχετίζονται με το κόστος, τις υποδομές και την απαιτούμενη τεχνογνωσία.

Η διαχείριση του νερού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύνδεσης. Οι αισθητήρες υγρασίας του εδάφους, οι τοπικές μετεωρολογικές μετρήσεις και το λογισμικό άρδευσης μπορούν να βοηθήσουν έναν παραγωγό να αξιολογήσει πότε οι καλλιέργειες χρειάζονται νερό. Αντί η άρδευση να βασίζεται αποκλειστικά σε ένα προκαθορισμένο πρόγραμμα, μπορεί να προσαρμόζεται στις πραγματικές συνθήκες. Ωστόσο, οι μετρήσεις πρέπει να αποτυπώνουν με ακρίβεια την κατάσταση του αγρού. Οι αισθητήρες χρειάζονται σωστή τοποθέτηση και συντήρηση, ενώ οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ανάπτυξη της καλλιέργειας, τα χαρακτηριστικά του εδάφους και τις αναμενόμενες βροχοπτώσεις. Το περιβαλλοντικό όφελος προκύπτει μέσα από την καλύτερη διαχείριση, η οποία βασίζεται σε αξιόπιστες μετρήσεις (Getahun et al., 2024; Mgendi, 2024).

Η εφαρμογή θρεπτικών στοιχείων ακολουθεί παρόμοια λογική. Τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών μπορούν να συνδυάσουν τα αποτελέσματα δειγματοληψίας του εδάφους με χάρτες αγροτεμαχίων, ενώ οι τεχνολογίες εντοπισμού θέσης βοηθούν τον εξοπλισμό να λειτουργεί σε συγκεκριμένες περιοχές. Η εφαρμογή μεταβλητών δόσεων επιτρέπει τη διαφοροποίηση των εισροών ανάλογα με τη ζώνη διαχείρισης. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να περιοριστεί η περιττή χρήση εισροών σε περιοχές όπου η διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων καλύπτει ήδη τις ανάγκες της καλλιέργειας. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτούνται σωστές γεωπονικές συμβουλές και αξιοποιήσιμα δεδομένα. Ένας πολύχρωμος χάρτης αποκτά αξία μόνο όταν οι κατηγορίες του αντιστοιχούν σε ουσιαστικές διαφοροποιήσεις και κατάλληλες ενέργειες (Getahun et al., 2024; Mgendi, 2024).

Η τηλεπισκόπηση προσθέτει μια ακόμη διάσταση. Οι δορυφορικές εικόνες και τα drones μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό διαφοροποιήσεων στην ανάπτυξη των καλλιεργειών ή περιοχών που χρειάζονται επιτόπιο έλεγχο. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την παρακολούθηση μεγαλύτερων εκτάσεων. Ωστόσο, ένα ασυνήθιστο μοτίβο δεν αποκαλύπτει αυτόματα και την αιτία του. Η έλλειψη νερού, η ανεπάρκεια θρεπτικών στοιχείων, οι ασθένειες και άλλοι παράγοντες μπορεί να δημιουργούν παρόμοιες ενδείξεις. Οι εργαζόμενοι χρειάζεται να συγκρίνουν τις ψηφιακές παρατηρήσεις με επιτόπιους ελέγχους πριν επιλέξουν μια παρέμβαση. Ο συνδυασμός αυτών των διαφορετικών πηγών πληροφόρησης βελτιώνει τη λήψη αποφάσεων, χωρίς να θεωρεί ότι η ψηφιακή απεικόνιση μπορεί να αντικαταστήσει τη γεωργική εμπειρία (Getahun et al., 2024; Mgendi, 2024).

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει αυτή τη διαδικασία, εντοπίζοντας μοτίβα σε σύνολα δεδομένων και δημιουργώντας προβλέψεις ή συστάσεις. Πιθανές εφαρμογές περιλαμβάνουν τον εντοπισμό προβλημάτων στις καλλιέργειες, την πρόβλεψη της ζήτησης και τον προγραμματισμό εργασιών. Η χρησιμότητά της εξαρτάται από την ποιότητα και τη συνάφεια των διαθέσιμων πληροφοριών. Ένα μοντέλο που έχει αναπτυχθεί για μια συγκεκριμένη καλλιέργεια, ένα κλίμα ή ένα σύστημα παραγωγής μπορεί να μην αποδίδει εξίσου καλά σε διαφορετικές συνθήκες. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται, επομένως, τρόπους για να ελέγχουν τις συστάσεις με βάση τις τοπικές συνθήκες, να αναγνωρίζουν την αβεβαιότητα και να διατηρούν την ανθρώπινη ευθύνη για αποφάσεις με σημαντικές συνέπειες (Mgendi, 2024).

Οι δυνατότητες δεν περιορίζονται στην πρωτογενή παραγωγή. Οι επιχειρήσεις μεταποίησης τροφίμων μπορούν να χρησιμοποιούν μετρητές και αρχεία παραγωγής για να κατανοούν την κατανάλωση νερού και ενέργειας στις λειτουργίες τους. Η σύνδεση της χρήσης πόρων με συγκεκριμένες παρτίδες παραγωγής μπορεί να αποκαλύψει απώλειες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν ή αναποτελεσματικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, μια απροσδόκητα υψηλή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε έλεγχο του εξοπλισμού ή σε αλλαγή του προγραμματισμού της παραγωγής. Οι εφαρμογές αυτές είναι πιο χρήσιμες όταν οι ομάδες συγκρίνουν αντίστοιχα προϊόντα και συνθήκες λειτουργίας, αντί να θεωρούν κάθε διακύμανση ένδειξη προβλήματος.

Η αποθήκευση και η διανομή δημιουργούν επιπλέον ευκαιρίες. Οι αισθητήρες θερμοκρασίας μπορούν να ειδοποιούν το προσωπικό όταν οι συνθήκες ψύξης ξεφεύγουν από τα συμφωνημένα όρια. Τα ψηφιακά αρχεία αποθεμάτων μπορούν να δείχνουν ποια προϊόντα χρειάζονται προσοχή πριν λήξει η διάρκεια ζωής τους. Το λογισμικό σχεδιασμού δρομολογίων μπορεί να υποστηρίξει τον συντονισμό των παραδόσεων και να εντοπίσει ευκαιρίες συνδυασμού συμβατών αποστολών. Κάθε εργαλείο αντιμετωπίζει ένα συγκεκριμένο λειτουργικό πρόβλημα. Η συμβολή του στη βιωσιμότητα θα πρέπει να αξιολογείται με βάση πραγματικές αλλαγές στις απώλειες τροφίμων, την κατανάλωση ενέργειας, τις μεταφορές και την ποιότητα των υπηρεσιών (Manikas et al., 2013).

Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν γιατί μια βιώσιμη αγροδιατροφική αλυσίδα εφοδιασμού απαιτεί συνδυαστική σκέψη. Η εξοικονόμηση πόρων στο αγρόκτημα είναι σημαντική, όμως μέρος αυτού του οφέλους μπορεί να χαθεί εάν τα τρόφιμα αλλοιωθούν κατά την αποθήκευση ή παραμείνουν απούλητα. Στο «Environmental Sustainability Initiatives in the Agrifood Supply Chain», οι Manikas et al. (2013) εξετάζουν περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες σε διαφορετικά στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού, διευρύνοντας την προσοχή πέρα από τις μεμονωμένες παραγωγικές δραστηριότητες. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα πρέπει, επομένως, να βοηθά τους οργανισμούς να κατανοούν πώς οι αποφάσεις τους επηρεάζουν τα επόμενα στάδια και πού η συνεργασία μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της σπατάλης.

Η ίδια η τεχνολογία έχει επίσης περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Ο εξοπλισμός απαιτεί υλικά, μπαταρίες και συντήρηση, ενώ η υπολογιστική ισχύς και οι επικοινωνίες καταναλώνουν ενέργεια. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εξετάζουν κατά πόσο ένα προτεινόμενο σύστημα επιλύει ένα ουσιαστικό πρόβλημα, εάν ο υπάρχων εξοπλισμός μπορεί να καλύψει την ανάγκη και πώς οι συσκευές θα επισκευάζονται ή θα αντικαθίστανται. Η αγορά περισσότερης τεχνολογίας δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη βιωσιμότητας. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν το σύστημα επιφέρει μετρήσιμες βελτιώσεις που δικαιολογούν το οικονομικό, οργανωτικό και περιβαλλοντικό του κόστος.

Οι ψηφιακές δεξιότητες μετατρέπουν την αγροδιατροφική τεχνολογία σε βιώσιμη πρακτική

Οι δεξιότητες που χρειάζονται οι αγρότες, οι ΜΜΕ και οι ομάδες της αλυσίδας εφοδιασμού

Οι ψηφιακές δεξιότητες στη γεωργία δεν περιορίζονται στη χρήση μιας εφαρμογής ή στον χειρισμό συνδεδεμένων μηχανημάτων. Περιλαμβάνουν τη συλλογή αξιόπιστων πληροφοριών, την αξιολόγηση της σημασίας τους, τη συνεργασία μέσω ψηφιακών συστημάτων και την προστασία των επιχειρηματικών δεδομένων. Οι ικανότητες αυτές υποστηρίζουν την καθημερινή εργασία σε αγροκτήματα, μονάδες μεταποίησης, αποθήκες και εμπορικά τμήματα. Για το EU FooD Pact, αποτελούν έναν πρακτικό τρόπο προσέγγισης της ανθρώπινης διάστασης της μετάβασης: τι χρειάζεται να μάθουν οι άνθρωποι ώστε να αξιοποιούν αποτελεσματικά την τεχνολογία στον δικό τους επαγγελματικό ρόλο.

Η πρώτη ικανότητα είναι η βασική εξοικείωση και αυτοπεποίθηση στη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Οι εργαζόμενοι πρέπει να μπορούν να πλοηγούνται στα συστήματα που σχετίζονται με τα καθήκοντά τους, να καταχωρίζουν σωστά πληροφορίες και να ανακτούν αρχεία όταν χρειάζεται. Θα πρέπει να κατανοούν πώς ονομάζονται τα αρχεία, πού αποθηκεύονται οι πληροφορίες και ποια έκδοση είναι η πιο πρόσφατη. Αυτές οι φαινομενικά απλές πρακτικές είναι σημαντικές, καθώς κατακερματισμένα υπολογιστικά φύλλα, διπλές καταχωρίσεις και ελλιπή αρχεία μπορούν να υπονομεύσουν ακόμη και πιο προηγμένα εργαλεία. Μια αξιόπιστη βάση διευκολύνει την εισαγωγή αυτοματισμών και τη διατήρηση της συνέχειας όταν αλλάζουν οι αρμοδιότητες.

Ο γραμματισμός δεδομένων χτίζεται πάνω σε αυτή τη βάση. Οι χρήστες πρέπει να μπορούν να διακρίνουν μια πραγματική μέτρηση από μια εκτίμηση, να ελέγχουν τις μονάδες μέτρησης και να αναγνωρίζουν ελλιπείς πληροφορίες. Θα πρέπει να εξετάζουν πότε συλλέχθηκαν τα δεδομένα, ποια περιοχή ή διαδικασία περιγράφουν και εάν οι συγκρίσεις που γίνονται είναι έγκυρες. Για παράδειγμα, η χαμηλότερη συνολική χρήση νερού για άρδευση μπορεί να οφείλεται σε αυξημένες βροχοπτώσεις και όχι σε βελτίωση της αποδοτικότητας. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς βοηθά τις επιχειρήσεις να αποφεύγουν παραπλανητικά συμπεράσματα και να αξιολογούν εάν μια νέα πρακτική πρέπει να διατηρηθεί ή να προσαρμοστεί.

Η ερμηνεία των πινάκων ελέγχου (dashboards) αποτελεί επίσης βασική δεξιότητα. Μια οθόνη μπορεί να συνδυάζει δεδομένα για την κατανάλωση νερού και ενέργειας, τα επίπεδα αποθεμάτων και τα αποτελέσματα παραγωγής, όμως ο σχεδιασμός της μπορεί να αποκρύπτει σημαντικές διαφορές. Το προσωπικό πρέπει να κατανοεί τους ορισμούς των δεικτών και να επιλέγει συγκρίσεις που υποστηρίζουν τη λήψη αποφάσεων. Η συνολική κατανάλωση και η κατανάλωση ανά μονάδα προϊόντος απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα. Μπορεί να χρειάζονται και οι δύο δείκτες: μια βελτίωση της αποδοτικότητας μπορεί να συνυπάρχει με υψηλότερη συνολική κατανάλωση πόρων, εάν αυξηθεί η παραγωγή. Η παρακολούθηση της βιωσιμότητας θα πρέπει να καθιστά αυτή τη σχέση ορατή.

Οι ψηφιακές πληροφορίες πρέπει επίσης να συνδέονται με την επαγγελματική γνώση. Οι γεωπόνοι, οι εργαζόμενοι στην παραγωγή και το προσωπικό εφοδιαστικής γνωρίζουν περιορισμούς που το λογισμικό ενδέχεται να μην μπορεί να αποτυπώσει επαρκώς. Η εκπαίδευση θα πρέπει να τους βοηθά να συνδυάζουν αυτή την εμπειρία με ψηφιακά δεδομένα. Ένας παραγωγός μπορεί να συγκρίνει μια ειδοποίηση αισθητήρα με τις πραγματικές συνθήκες του εδάφους, ενώ ένας εργαζόμενος σε αποθήκη μπορεί να ελέγξει εάν μια απόκλιση στα αποθέματα οφείλεται σε κατεστραμμένο προϊόν ή σε ελλιπή καταχώριση. Ο συνδυασμός αυτός εντάσσει την ψηφιοποίηση στην επαγγελματική πρακτική, αντί να την αντιμετωπίζει ως μια ξεχωριστή τεχνική δραστηριότητα.

Η επίλυση προβλημάτων είναι σημαντική, καθώς τα συστήματα περιστασιακά παρουσιάζουν βλάβες. Οι χρήστες πρέπει να μπορούν να αναγνωρίζουν ελλιπείς μετρήσεις, μη ρεαλιστικές τιμές, αποσυνδεδεμένες συσκευές και ασυνεπή αρχεία. Χρειάζονται σαφείς διαδικασίες για βασικούς ελέγχους και για την παραπομπή πιο σύνθετων προβλημάτων σε ειδικούς. Το να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να ζητήσει βοήθεια αποτελεί από μόνο του σημαντική δεξιότητα. Χωρίς αυτές τις διαδικασίες, αναξιόπιστες πληροφορίες μπορεί να επηρεάσουν τις αποφάσεις χωρίς να γίνουν αντιληπτές ή το προσωπικό μπορεί να εγκαταλείψει ένα χρήσιμο εργαλείο εξαιτίας μιας μικρής βλάβης. Η εύκολα προσβάσιμη υποστήριξη βοηθά τους οργανισμούς να διατηρούν τις βελτιώσεις και μετά την αρχική εγκατάσταση.

Η κυβερνοασφάλεια είναι εξίσου σημαντική. Ο συνδεδεμένος εξοπλισμός και οι κοινόχρηστες πλατφόρμες μπορούν να εκθέσουν λειτουργικές πληροφορίες σε μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση ή να προκαλέσουν διαταραχές στη λειτουργία. Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να μπορούν να αναγνωρίζουν ύποπτα μηνύματα, να προστατεύουν τα στοιχεία πρόσβασης στους λογαριασμούς τους και να χρησιμοποιούν δικαιώματα πρόσβασης ανάλογα με τις αρμοδιότητές τους. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται εφαρμόσιμες διαδικασίες δημιουργίας αντιγράφων ασφαλείας και ανάκτησης δεδομένων, καθώς και σαφή καθορισμό των υπευθύνων για τη συντήρησή τους. Ο Mgendi (2024) αναγνωρίζει την ασφάλεια των δεδομένων ως μία από τις προκλήσεις που σχετίζονται με τη γεωργία ακριβείας. Η ενίσχυση της σχετικής ενημέρωσης σε όλο το ανθρώπινο δυναμικό συμβάλλει στην προστασία τόσο της επιχειρησιακής συνέχειας όσο και της εμπιστοσύνης στα ψηφιακά συστήματα.

Η διακυβέρνηση δεδομένων εγείρει ζητήματα ευθύνης και ελέγχου. Πριν από την υιοθέτηση μιας πλατφόρμας, μια επιχείρηση θα πρέπει να γνωρίζει ποιες πληροφορίες συλλέγει, ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτές και εάν τα δεδομένα μπορούν να εξαχθούν. Το προσωπικό που είναι υπεύθυνο για την αγορά ή τη διαχείριση συστημάτων πρέπει να έχει την κατάλληλη αυτοπεποίθηση και γνώση ώστε να συζητά αυτούς τους όρους με τους παρόχους. Η δυνατότητα εύκολης εξαγωγής δεδομένων και η σαφής τεκμηρίωση μπορούν να υποστηρίξουν τη συνέχεια όταν αλλάζουν οι υπηρεσίες. Βοηθούν επίσης τους οργανισμούς να αποφεύγουν την εξάρτηση από ένα σύστημα που δεν μπορεί να συνδεθεί με άλλα απαραίτητα εργαλεία (Mgendi, 2024).

Η συνεργασία απαιτεί και αυτή συγκεκριμένες ψηφιακές δεξιότητες. Οι εταίροι της αλυσίδας εφοδιασμού χρειάζονται κοινά αναγνωριστικά προϊόντων, κατανοητά αρχεία και συμφωνημένους τρόπους ανταλλαγής πληροφοριών. Ένας παραγωγός μπορεί να περιγράφει μια παρτίδα με διαφορετικό τρόπο από έναν διανομέα, προκαλώντας σύγχυση όταν τα αρχεία συνδυάζονται. Οι ομάδες θα πρέπει να μάθουν να καθορίζουν κοινούς ορισμούς και να επιλύουν αποκλίσεις. Η διαλειτουργικότητα αφορά τόσο την τεχνική συμβατότητα όσο και τις συμφωνημένες διαδικασίες συνεργασίας μεταξύ ανθρώπων. Στόχος της είναι να καθιστά τις πληροφορίες αξιοποιήσιμες πέρα από τα όρια ενός οργανισμού, χωρίς να απαιτείται επαναλαμβανόμενη χειροκίνητη ερμηνεία (Mgendi, 2024).

Η εκπαίδευση θα πρέπει, επομένως, να βασίζεται σε πραγματικές εργασίες. Ένας αγρότης μπορεί να εξασκηθεί στην ερμηνεία της μεταβολής της υγρασίας και να αποφασίσει εάν απαιτείται άρδευση. Μια ομάδα μεταποίησης μπορεί να συγκρίνει την κατανάλωση ενέργειας μεταξύ αντίστοιχων παρτίδων. Ένας διανομέας μπορεί να διερευνήσει μια ειδοποίηση θερμοκρασίας και να καταγράψει την αντίδρασή του. Αυτές οι ασκήσεις συνδέουν τη μάθηση με λειτουργικές αποφάσεις και περιβαλλοντικές συνέπειες. Παράλληλα, αποκαλύπτουν πού μια φαινομενικά απλή εργασία εξαρτάται από πρόσθετες γνώσεις, σαφέστερες αρμοδιότητες ή πληροφορίες από άλλον οργανισμό.

Οι πάροχοι επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη αυτών των κενών, συνεργαζόμενοι με επιχειρήσεις για τη δημιουργία ρεαλιστικών μαθησιακών δραστηριοτήτων. Σύντομες εκπαιδευτικές ενότητες, επιδείξεις και καθοδηγούμενη πρακτική μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες ατόμων με διαφορετικό επίπεδο αρχικών γνώσεων. Η αξιολόγηση θα πρέπει να εξετάζει τι μπορούν πραγματικά να κάνουν οι εκπαιδευόμενοι: να εντοπίσουν μια αναξιόπιστη τιμή, να εξηγήσουν έναν δείκτη ή να ανταποκριθούν σωστά σε μια ειδοποίηση. Η ολοκλήρωση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος είναι χρήσιμη, αλλά η αποδεδειγμένη ικανότητα προσφέρει ισχυρότερη ένδειξη ότι η εκπαίδευση έχει προετοιμάσει κάποιον να χρησιμοποιεί αποτελεσματικά την τεχνολογία.

Οι τακτικές συναντήσεις αξιολόγησης μπορούν να βοηθήσουν τις ομάδες να εντοπίζουν νέες ανάγκες και να διατηρούν τη μάθηση ευθυγραμμισμένη με τις καθημερινές λειτουργίες.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην προσβασιμότητα. Οι μικρές επιχειρήσεις μπορεί να μην διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό, αξιόπιστη συνδεσιμότητα ή χρόνο για εκτεταμένη κατάρτιση. Στο «Contribution of Information and Communication Technologies to Agricultural Sustainability: Case of Precision Farming», οι El Bilali et al. (2018) αναγνωρίζουν το κόστος, τη συνδεσιμότητα στις αγροτικές περιοχές και τις δεξιότητες των χρηστών ως εμπόδια στην ψηφιοποίηση της γεωργίας. Οι κοινές συμβουλευτικές υπηρεσίες, οι συλλογικές αγορές και οι τοπικές επιδείξεις μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτών των περιορισμών. Στο πλαίσιο του EU FooD Pact, μια συμπεριληπτική μετάβαση σημαίνει ότι η μάθηση και η πρακτική υποστήριξη πρέπει να είναι προσβάσιμες στους ανθρώπους που καλούνται να εφαρμόσουν την αλλαγή.

Μετατρέποντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό σε μετρήσιμη πρόοδο στην αλυσίδα εφοδιασμού

Μια πρακτική προσέγγιση για τα ενδιαφερόμενα μέρη του EU FooD Pact

Μια βιώσιμη αγροδιατροφική αλυσίδα εφοδιασμού αναπτύσσεται μέσα από στοχευμένες βελτιώσεις που οι οργανισμοί μπορούν να δοκιμάσουν, να κατανοήσουν και να διατηρήσουν. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ξεκινούν εντοπίζοντας ένα λειτουργικό πρόβλημα με σαφή περιβαλλοντική επίπτωση. Παραδείγματα αποτελούν η υπερβολική άρδευση, οι απώλειες κατά την ψυχόμενη αποθήκευση, οι μη αποδοτικοί κύκλοι καθαρισμού ή οι συχνές μεταφορές με μικρό φορτίο. Αυτή η προσέγγιση δίνει συγκεκριμένο σκοπό στις ψηφιακές επενδύσεις. Βοηθά επίσης τις ομάδες να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες χρειάζονται και ποιες δεξιότητες θα τους επιτρέψουν να τις αξιοποιήσουν.

Το επόμενο βήμα είναι ο καθορισμός μιας γραμμής βάσης. Πριν από την εισαγωγή ενός εργαλείου, ο οργανισμός θα πρέπει να καταγράφει την υφιστάμενη απόδοση για ένα κατάλληλο χρονικό διάστημα. Ανάλογα με το πρόβλημα, οι μετρήσεις μπορεί να περιλαμβάνουν την κατανάλωση νερού ανά μονάδα παραγωγής, την ηλεκτρική ενέργεια ανά παρτίδα, το βάρος των απορριπτόμενων προϊόντων ή την απόσταση που διανύεται ανά παράδοση. Οι ορισμοί πρέπει να καταγράφονται ώστε οι μελλοντικές συγκρίσεις να παραμένουν συνεπείς. Όπου οι εποχές, οι καιρικές συνθήκες ή το μείγμα προϊόντων επηρεάζουν την απόδοση, οι παράγοντες αυτοί θα πρέπει επίσης να καταγράφονται και να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των αλλαγών.

Στη συνέχεια, μια πιλοτική εφαρμογή περιορισμένης κλίμακας μπορεί να δοκιμάσει τόσο την τεχνολογία όσο και τη διαδικασία εργασίας. Ένα αγροτεμάχιο, μια γραμμή παραγωγής ή ένα δρομολόγιο διανομής μπορεί να αποτελέσει ένα διαχειρίσιμο σημείο εκκίνησης. Η πιλοτική εφαρμογή θα πρέπει να έχει έναν υπεύθυνο, έναν συμφωνημένο στόχο και μια ημερομηνία αξιολόγησης. Οι ομάδες πρέπει να γνωρίζουν ποια ενέργεια ακολουθεί κάθε σχετική παρατήρηση. Διαφορετικά, ο οργανισμός μπορεί απλώς να συλλέγει περισσότερες πληροφορίες συνεχίζοντας να λειτουργεί ακριβώς όπως πριν. Η αξιολόγηση του κατά πόσο το προσωπικό μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά αποτελεί μέρος της συνολικής αξιολόγησης της επένδυσης.

Ας εξετάσουμε, ενδεικτικά, έναν συνεταιρισμό που διαχειρίζεται φρέσκα λαχανικά. Οι παραγωγοί κοινοποιούν εκτιμήσεις συγκομιδής, η μονάδα συσκευασίας καταγράφει τις διαθέσιμες ποσότητες και ο διανομέας παρέχει επιβεβαιωμένες παραγγελίες. Ο συνδυασμός αυτών των αρχείων θα μπορούσε να βοηθήσει τον συνεταιρισμό να συντονίσει καλύτερα τη συγκομιδή, τη συσκευασία και την αποστολή. Το αναμενόμενο όφελος είναι ο περιορισμός της αναντιστοιχίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Πρόκειται για παράδειγμα πιθανής εφαρμογής και όχι για καταγεγραμμένο αποτέλεσμα του EU FooD Pact. Η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από την έγκαιρη ενημέρωση των δεδομένων, την αξιοπιστία των προβλέψεων και τον πρακτικό συντονισμό.

Η παρακολούθηση της θερμοκρασίας θα μπορούσε να συμπληρώσει αυτή την πιλοτική εφαρμογή. Εάν μια αποστολή παρουσιάσει μια απροσδόκητη μεταβολή, το αρμόδιο προσωπικό θα μπορούσε να διερευνήσει άμεσα τι συνέβη και να το καταγράψει. Οι πληροφορίες αποθεμάτων θα μπορούσαν στη συνέχεια να βοηθήσουν στην προτεραιοποίηση των κατάλληλων προϊόντων για αποστολή. Ο οργανισμός θα εξακολουθούσε να χρειάζεται κατάλληλες διαδικασίες ασφάλειας τροφίμων και επαγγελματική κρίση. Οι ψηφιακές ειδοποιήσεις υποστηρίζουν αυτές τις ευθύνες· δεν αποδεικνύουν ότι ένα προϊόν είναι ασφαλές ούτε καθορίζουν αυτόματα τον προορισμό του. Οι σαφείς αρμοδιότητες καθιστούν τις πληροφορίες αξιοποιήσιμες και αποτρέπουν την αγνόηση των ειδοποιήσεων.

Η ιχνηλασιμότητα μπορεί να ενισχύσει το ίδιο σύστημα, συνδέοντας τα προϊόντα με αρχεία προέλευσης, διαχείρισης και μετακίνησης. Η αξιόπιστη αναγνώριση των παρτίδων βοηθά τους συνεργάτες να εντοπίζουν τις σχετικές πληροφορίες και να διερευνούν προβλήματα αποτελεσματικότερα. Μπορεί επίσης να υποστηρίξει την επικοινωνία σχετικά με τη βιωσιμότητα, όταν υπάρχουν τα κατάλληλα τεκμήρια. Ωστόσο, η ιχνηλασιμότητα δεν αποδεικνύει ότι ένα προϊόν έχει χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η καταγραφή της διαδρομής περιγράφει τι συνέβη· η αξιολόγηση της βιωσιμότητας απαιτεί πρόσθετους δείκτες, καθορισμένη μεθοδολογία αξιολόγησης και αξιόπιστα υποστηρικτικά στοιχεία.

Το blockchain προτείνεται ορισμένες φορές για την ανταλλαγή αρχείων μεταξύ οργανισμών, αλλά θα πρέπει να αξιολογείται σε σχέση με την πραγματική ανάγκη. Πολλές επιχειρήσεις μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους μέσω σωστά διαχειριζόμενων βάσεων δεδομένων και συμφωνημένων ρυθμίσεων πρόσβασης. Ένα αρχείο που δεν μπορεί εύκολα να τροποποιηθεί εκ των υστέρων μπορεί παρ’ όλα αυτά να περιέχει ανακριβείς πληροφορίες που καταχωρίστηκαν εξαρχής. Προτεραιότητα πρέπει, επομένως, να δίνεται στην αξιόπιστη συλλογή, την επαλήθευση και τη διακυβέρνηση των δεδομένων. Η επιλογή τεχνολογίας θα πρέπει να ακολουθεί την αξιολόγηση της λειτουργικότητας, του κόστους και της ετοιμότητας των συνεργατών, αντί να βασίζεται στην υπόθεση ότι μια συγκεκριμένη τεχνολογική αρχιτεκτονική εγγυάται από μόνη της την αξιοπιστία.

Η βιωσιμότητα εξαρτάται επίσης από τον τρόπο οργάνωσης της συνεργασίας. Στο «Retail Governance and Agrifood Sustainability: Insights and Research Needs», οι Fuchs et al. (2010) εξετάζουν τη διακυβέρνηση στο λιανεμπόριο και θέτουν ζητήματα σχετικά με τις σχέσεις ισχύος στον αγροδιατροφικό τομέα. Η οπτική αυτή είναι σημαντική όταν εισάγονται απαιτήσεις ψηφιακής αναφοράς. Οι μικρότεροι προμηθευτές μπορεί να επιβαρύνονται με πρόσθετη εργασία χωρίς να λαμβάνουν επαρκή υποστήριξη ή πρόσβαση στα συμπεράσματα που προκύπτουν. Οι συνεργάτες θα πρέπει να συζητούν ποιος συνεισφέρει πληροφορίες, ποιος επωφελείται και πώς κατανέμεται το κόστος. Μια μετάβαση που μεταφέρει τα βάρη στους πιο αδύναμους συμμετέχοντες δύσκολα θα εξασφαλίσει μακροχρόνια συμμετοχή.

Τα αποτελέσματα πρέπει να αξιολογούνται με αντικειμενικότητα. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εξετάζουν εάν οι παρατηρούμενες βελτιώσεις οφείλονται πράγματι στην παρέμβαση ή σε άλλες αλλαγές και εάν τα οφέλη σε έναν τομέα δημιουργούν κόστος σε κάποιον άλλο. Για παράδειγμα, η μείωση των απωλειών τροφίμων μπορεί να συνοδεύεται από υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας για ψύξη. Οι ομάδες πρέπει να εξετάζουν και τις δύο επιπτώσεις και να αποφασίζουν πώς μπορούν να βελτιώσουν την ισορροπία. Η περιβαλλοντική απόδοση, η οικονομική προσιτότητα και ο φόρτος εργασίας του προσωπικού πρέπει να εξετάζονται από κοινού, καθώς μια προσέγγιση που δεν μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα είναι απίθανο να αποφέρει διαρκή οφέλη.

Οι επιτυχημένες πρακτικές μπορούν στη συνέχεια να επεκτείνονται σταδιακά. Η επέκταση θα πρέπει να συνοδεύεται από επικαιροποιημένες διαδικασίες, πρόσθετη εκπαίδευση και ελέγχους ώστε οι πληροφορίες να παραμένουν συμβατές μεταξύ διαφορετικών εγκαταστάσεων ή συνεργατών. Οι οργανισμοί πρέπει να διατηρούν τη δυνατότητα εξαγωγής των αρχείων τους και να επανεξετάζουν τα εργαλεία καθώς οι ανάγκες εξελίσσονται. Η ανταλλαγή διδαγμάτων από πιλοτικές εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένων των δυσκολιών και των προσεγγίσεων που δεν απέδωσαν, μπορεί να βοηθήσει άλλες επιχειρήσεις να κάνουν πιο τεκμηριωμένες επιλογές. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις ΜΜΕ, οι οποίες έχουν περιορισμένη δυνατότητα να απορροφήσουν το κόστος λανθασμένων επιλογών εφαρμογής ή να επαναλαμβάνουν ανεξάρτητα δαπανηρούς πειραματισμούς.

Για το EU FooD Pact, το βασικό μήνυμα είναι ότι οι ψηφιακές δεξιότητες καθιστούν τη βιώσιμη καινοτομία αξιοποιήσιμη στην πράξη. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να αναδείξουν ευκαιρίες για εξοικονόμηση πόρων, πρόληψη της απώλειας τροφίμων και καλύτερο συντονισμό των αλυσίδων εφοδιασμού, ενώ η μάθηση επιτρέπει στους ανθρώπους να αξιοποιούν αυτές τις δυνατότητες με υπεύθυνο τρόπο. Αγρότες, ΜΜΕ, εκπαιδευτικοί και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να συμβάλουν συνδέοντας πραγματικές λειτουργικές προκλήσεις με την ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων. Πρόοδος επιτυγχάνεται όταν οι αξιόπιστες πληροφορίες οδηγούν σε καλύτερες αποφάσεις, συνεργασία και μετρήσιμες βελτιώσεις σε ολόκληρη την αγροδιατροφική αλυσίδα εφοδιασμού.